در متن دین با کلمات «ذکر» و «فکر» به موضوع ذهن و کنترل ذهن پرداخته شده است؛ اینکه انسان باید قدرت ذهنی بالا و قدرت ذکر داشته باشد تا غافل محسوب نشود. أمیرالمؤمنین علی(ع) میفرماید: «الْمُؤْمِنُ دَائِمُ الذِّکْرِ کَثِیرُ الْفِکْرِ» (غررالحکم/ ح1933) مؤمن دائمالذکر است و زیاد فکر میکند؛ یعنی دائماً ذهنش را در جهتی که درست میداند، استفاده میکند.
بعضی از انسانها ذهنیت غلطی دارند که اصلاً نمیشود از آن ذهنیت خارجشان کرد، گویا مرگ ذهنی دارند! مانند کسانی که خداوند در قرآن به پیامبر(ص) میفرماید: تو نمیتوانی توجه ایشان را جلب کنی، همانطور که به مرده نمیتوانی بفهمانی... این افراد قفلِ ذهنی دارند و نمیتوانند بفهمند. (إِنَّکَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرینَ ؛ نمل/80)
مؤمن «دائمالذکر» است یعنی در مرحلۀ اول، این قفل را شکسته و متوجه ماجرا شده است، همین متوجهشدن خیلی مهم است! همچنین مؤمن «کثیرالفکر» است، زیاد فکر میکند و طبیعتاً این فکر، فکر مثبت و درست است. امام باقر(ع) از رسول خدا(ص) نقل میکند که ایشان فرمودند: میخواهید بهترین عمل، پاککنندهترین عمل، که درجۀ شما را بیشتر از هرکاری بالا میبرد و مفیدتر از پول و ثروت است و از جهاد در راه خدا هم بهتر است، به شما بگویم؟ گفتند بله. حضرت فرمود «ذکرُاللهَ عزَّ و جلَّ کثیراً» یعنی اینکه بتوانید ذهنتان را روی ذکر خدا متمرکز کنید!